RENOWACJA MIEJSC PAMIĘCI

OPIEKA NAD MIEJSCAMI PAMIĘCI NA BIAŁORUSI. Projekt dofinansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

 

 

 

 

 

 

Projekty związane z opieką nad polskimi miejscami pamięci - głównie na dawnych Kresach Wschodnich - prowadzimy już od lat. Wiele odrestaurowanych kwater i cmentarzy żołnierzy Armii Krajowej oraz cywilów pomordowanych przez okupantów odrestaurowaliśmy już na Wileńszczyźnie, czy też na Białorusi. W roku 2018 czeka nas kolejna grupa obiektów, na których będą pracować wolontariusze Stowarzyszenia Odra-Niemen. W bieżącym roku planujemy m.in.:

- wyjazd młodzieży z Małopolskiego Oddziału Stowarzyszenia Odra-Niemen na Wileńszczyznę - prace związane z renowacją kaplicy w Taboryszkach;

- projekt renowacji cmentarzy i kwater wojskowych na Białorusi - w ramach projektu zajmiemy się mogiłami żołnierzy AK w Surkontach, Wawiórce, Jancewiczach, Niecieczy, Iwieńcu, Starzynkach i Kamieniu. Projekt jest dofinansiwany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego;

- renowacje grobów żołnierzy AK w Rejonie Święciańskim na Litwie. Projekt realizowany wraz z Intytutem Pamięci Narodowej.

Po zakończeniu każdego z projektów będziemy przedstawiać Państwu dokumenację fotograficzną i opisywać rezultaty projektu.

Projekt renowacji cmentarzy i kwater wojskowych na Białorusi

Projekt dofinansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Projekt obejmował prace na czterech cmentarzach i kwaterach Armii Krajowej na Białorusi - w Niecieczy, Wawiórce, Surkontach i Jancewiczach. W grupie kilkunastu osób - członków i wolontariuszy Stowarzyszenia Odra-Niemen oraz zaproszonych gości z innych środowisk - wyruszyliśmy na Białoruś w sierpniu 2018 roku. Pierwszym naszym celem była kwatera żołnierzy Batalionu Czesława Zajączkowskiego ps. Ragner, znajdująca się w Niecieczy. Jednak jadąc do Niecieczy nie sposób nie zatrzymać się w Jeremiczach przy kamieniu, upamiętniającym miejsce śmierci Czesława Zajączkowskiego. Na zdjęciach poniżej - Jeremicze i Nieciecz - prace na kwaterze żołnierzy AK z oddziałów Ragnera.

           

Kolejna kwatera, którą odnawialiśmy na Białorusi mieściła się w Wawiórce. Spoczywają na niej żołnierze Armii Krajowej z Batalionu Jana Piwnika "Ponurego" - legendarnego Bohatera Kresów Wschodnich oraz Gór Świętokrzyskich. Poległy w bitwie z Niemcami pod Jewłaszami Jan Piwnik, również spoczywał kiedyś na kwaterze w Wawiórce, ale w 1987 roku, Jego szczątki zostały ekshumowane i przeniesione do Wąchocka. W Wawiórce spoczywają zaś Jego żołnierze. Kwatera została przez nas pomalowana - zarówno grobowce, jak też ogrodzenie i inne elementy wystroju kwatery. Zapraszamy do zapoznania się ze zdjęciami z prac zrealizowanymi w Wawiórce.

    

Następne miejsce naszych prac na Białorusi, to legendarny cmentarz w Surkontach, na którym spoczywają - Maciej Kalenkiewicz ps. Kotwicz - ostatni Komendant Okręgu Nowogródzkiego AK oraz Jego żołnierze. Spoczywający tu żołnierze polegli w sierpniu 1944 roku w bitwie z wojskami NKWD. Cmentarz, na którym spoczywa większość poległych pod Surkontami żołnierzy AK znajduje się nieopodal kołchozu, oddzielony od niego jedynie szeregiem drzew i krzewów. W Surkontach pracowaliśmy wraz z Kombatantami AK - Weroniką Sebastianowicz, Alfonsem Rodziewiczem i Franciszkiem Szamrejem, którzy od lat opiekują się miejscami pamięci na Białorusi. W ramach prac na cmentarzu pomalowaliśmy wszystkie nagrobki, a także obudowy grobów i wszystkie elementy ozdobne. Wykosiliśmy trawę  zagrabili mogiły żołnierzy AK, postawiliśmy znicze, kwiaty i biało-czerwone wstęgi.

Kolejne miejsce naszych prac, to kwatera w Jancewiczach - grób żołnierzy AK na małym cmentarzu, nieopodal Lidy. W kwaterze spoczywają zarówno zarówno żołnierze AK polegli w walce z Sowietami (pod Surkontami), jak również zamordowani wcześniej przez Niemców. Kwatera została przez nas odmalowana - zarówno groby, jak też inne elementy wystroju kwatery. Tabliczka wisząca na kwaterze zawiera wiele błędów - sugeruje, że wszystkie osoby spoczywające w tym miejscu poległy w bitwie pod Surkontami. Jednak w rzeczywistości dotyczy to czterech osób. Pozostałych dwóch zamordowali Niemcy. W nazwisku jednego z zamordowanych przez Niemców jest również błąd literowy. Nazywał się On Aleksander Warakomski ps. Świr - nie zaś Warakowski, jak napisano.

Oprócz prac wynikających z projektu realizowanego na zlecenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, uczestnicy wyjazdu odwiedzili wiele miejsc pamięci narodowej na Białorusi i pracowaliśmy także na kilku innych cmentarzach i kwaterach związanych z żołnierzami AK Okręgu Nowogródzkiego. Jednym z miejsc, które odwiedziliśmy była kwatera w Dyndyliszkach - miejscu bitwy oddziałów AK z Niemcami. To właśnie w tej bitwie Maciej Kalenkiewicz "Kotwicz" odniósł ranę ręki, która doprowadziła do późniejszej amputacji. "Bezruki Major" poległ ostatecznie pod Surkontami, ale w Dyndyliszkach również odcisnął swoje piętno nad wydarzeniami wojny na Kresach.

Na cmentarzu w Iwieńcu - mieście garnizonu KOP - odnowiliśmy groby należące do Powstańców Iwienieckich - żołnierzy Armii Krajowej oraz mieszkańców miasta, którzy zginęli w Powstaniu w Iwieńcu w 1943 roku. Między innymi były to groby Jana Niedźwieckiego - pierwszego poległego żołnierza AK w Powstaniu Iwienieckim oraz Tolusia Aleksandrowicza - najmłodszej ofiary Powstania (12 lat). Zajęliśmy się również grobami mieszkańców Iwieńca, którzy zostali zamordowani przez okupantów w latach 1943-1944. Poniżej prezentujemy serię zdjęć z prac na cmentarzu w Iwieńcu.

  

Kolejny odnowiony grób żołnierzy Armii Krajowej, to kwatera na cmentarzu w Kamieniu. W tej leżącej na skraju Puszczy Nalibockiej miejscowości, oddziały komunistycznej, sowieckiej partyzantki zaatakowały w 1944 roku żołnierzy ze Stołpecko-Nalibockiego Zgrupowania AK. Bitwa trwała kilka godzin i była zapewne największym starciem żołnierzy AK na tym terenie. W wyniku bitwy obie strony poniosły znaczne straty. Żołnierze Armii Krajowej swoich poległych kolegów pochowali na cmentarzu w Kamieniu. Właśnie ten grób stał się kolejnym elementem naszych prac. Odmalowaliśmy wszystkie napisy na grobach, a także wypieliliśmy i posprzątaliśmy kwaterę. Ozdobiona zniczami godnie przypomina o walce naszych żołnierzy z roku 1944. W Kamieniu ozdobiliśmy również zniczami i kwiatami Krzyż Straży Mogił Polskich - stojący nieopodal Kościoła. Zapraszamy do zapoznania się ze zdjęciami.

Kolejne miejsce naszej pracy to cmentarz w Starzynkach. W miejscowości tej, leżącej nieopodal Puszczy Nalibockiej, mieściła się siedziba sztabu Stołpecko-Nalibockiego Zgrupowania Armii Krajowej. To właśnie tutaj mieszkał również Adolf Pilch ps. Góra, Dolina - cichociemny, legendarny dowódca Zgrupowania. Na tutejszym cmentarzu chowano także dość często żołnierzy Zgrupowania poległych w bojach z Niemcami lub Sowietami. Postanowiliśmy odnowić chociaż kilka z tych grobów, a także upamiętniający żołnierzy Zgrupowania Krzyż Straży Mogił Polskich, który został przez nas odmalowany. Zapraszamy do oglądnięcia fotografii z naszych prac w Starzynkach.

Projekt zakończył się po dziesięciu dniach pobytu na Białorusi - na terenie dawnego Województwa Nowogródzkiego. Pracami objęliśmy nie tylko cmentarze bohaterskich żołnierzy 77 ppAK, ale również dodatkowo żołnierzy Stołpecko-Nalibockiego Zgrupowania AK, które w roku 1944 przemaszerowało pod Warszawę i wzięło udział w walkach Powstania Warszawskiego. Pragniemy bardzo gorąco podziękować członkom i wolontariuszom Stowarzyszenia Odra-Niemen za udział w projekcie, jak też za wielkie zaangażowanie w prace na poszczególnych kwaterach żołnierskich. Bez Was nie byłoby tych wszystkich działań, które prowadzimy od lat. Dziękujemy również Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego za dotację, która pozwoliła wykonać znacznie więcej prac niż początkowo planowaliśmy. Dziękujemy także żyjącym żołnierzom AK na Białorusi - to Oni od lat opiekują się miejscami pamięci na tamtym terenie. Bez nich nie mielibyśmy już czego szukać na dawnej Nowogródczyźnie.

Mamy nadzieję, że za rok powrócimy na Białoruś z dalszymi działaniami na rzecz polskich miejsc pamięci narodowej. Do zobaczenia za rok!